Nguyên tắc ngắn gọn: trị giá tính thuế nhập khẩu phải bao gồm mọi chi phí vận tải, bảo hiểm và chi phí liên quan để đưa hàng tới cửa khẩu nhập đầu tiên ở Việt Nam. Khi mua theo điều kiện giao tại xưởng người bán hoặc giao cho người chuyên chở ở nước xuất khẩu, giá hoá đơn chưa có những chi phí này, nên phải cộng thêm: phí kéo hàng từ xưởng ra cảng, phí làm hàng tại cảng xếp, cước quốc tế và các phụ phí gắn với chặng đó. Còn chi phí phát sinh sau khi hàng đã tới cửa khẩu nhập đầu tiên — xếp dỡ tại cảng Việt Nam, lưu bãi, vận chuyển về kho — thì không cộng.
Khó ở chỗ hoá đơn của đơn vị giao nhận thường gộp hàng chục dòng phí bằng tên viết tắt, thu một phần ở nước ngoài một phần ở Việt Nam. Bài này giúp đọc từng dòng theo một câu hỏi duy nhất: khoản này trả cho việc gì xảy ra trước hay sau cửa khẩu nhập đầu tiên?
Cửa khẩu nhập đầu tiên là mốc cắt
Mọi chi phí được chia làm hai phía của một mốc:
| Phương thức | Cửa khẩu nhập đầu tiên thường là |
|---|---|
| Đường biển | Cảng dỡ hàng ghi trên vận đơn |
| Đường hàng không | Sân bay dỡ hàng ở Việt Nam |
| Đường bộ, đường sắt | Cửa khẩu biên giới nơi hàng đi vào Việt Nam |
| Chuyển phát nhanh | Nơi hàng được đưa vào lãnh thổ Việt Nam theo chứng từ vận tải |
Phía trước mốc: cộng. Phía sau mốc: không cộng, và nếu lỡ nằm trong giá mua thì được trừ ra khi có chứng từ tách riêng. Cách nhìn này quan trọng hơn tên gọi của khoản phí, vì cùng một tên phí có thể thu cho những việc khác nhau tuỳ hãng vận chuyển.
Ở nước xuất khẩu: những khoản phải cộng
Với hàng mua giá xuất xưởng, người mua tự thuê đơn vị giao nhận lo từ cổng nhà máy người bán. Các khoản phát sinh ở nước xuất khẩu đều thuộc phía “trước mốc”:
- Phí kéo hàng nội địa từ xưởng người bán ra cảng, sân bay hoặc kho gom hàng.
- Phí đóng gói, gia cố, dán nhãn vận chuyển nếu người mua trả riêng.
- Phí làm thủ tục xuất khẩu ở nước xuất khẩu do người mua chịu.
- Phí làm hàng tại cảng xếp, phí gom hàng lẻ, phí đóng container tại kho của đơn vị gom.
- Phí chứng từ phát sinh cho việc xuất hàng như phí phát hành vận đơn ở nước xuất khẩu.
Sai lầm hay gặp nhất: chỉ cộng cước quốc tế ghi trên vận đơn, bỏ quên toàn bộ phần nội địa ở nước xuất khẩu vì nó nằm trên một hoá đơn khác, gửi muộn hơn, hoặc được đại lý nước ngoài thu thẳng từ người bán rồi người bán cộng vào hoá đơn thứ hai.
Cước quốc tế và phụ phí: đọc theo bản chất
Cước chặng chính luôn phải cộng. Phụ phí thì cần xét bản chất, không xét nơi thu tiền:
| Loại phụ phí | Bản chất thường gặp | Hướng xét |
|---|---|---|
| Phụ phí nhiên liệu, phụ phí mùa cao điểm, phụ phí biến động tỷ giá cước | Một phần giá cước chặng quốc tế | Cộng |
| Phí làm hàng tại cảng xếp | Dịch vụ tại nơi đi | Cộng |
| Phí làm hàng tại cảng dỡ ở Việt Nam | Dịch vụ sau khi hàng tới | Không cộng |
| Phí lệnh giao hàng, phí vệ sinh container, phí lưu bãi, lưu container tại Việt Nam | Dịch vụ sau khi hàng tới | Không cộng |
| Phụ phí thu tại Việt Nam nhưng gắn với việc vận chuyển chặng quốc tế | Có khi là một phần giá cước tách ra thu ở nơi đến | Cần xét cụ thể; hỏi hải quan khi số tiền đáng kể |
Dòng cuối là vùng tranh luận. Một số phụ phí được hãng tàu thu ở cảng đến nhưng bản chất là bù chi phí vận chuyển container rỗng hoặc chi phí chặng quốc tế. Cách an toàn là đề nghị đơn vị giao nhận giải thích bằng văn bản khoản phí đó trả cho việc gì, và giữ giải thích này trong hồ sơ lô hàng.
Bảo hiểm: có mua mới cộng
Chi phí bảo hiểm hàng hoá trên chặng tới cửa khẩu nhập đầu tiên được cộng khi người mua thực tế có mua bảo hiểm. Không mua thì theo quy định hiện hành không phải cộng một khoản bảo hiểm ước tính. Hai điểm hay nhầm:
- Mua bảo hiểm theo năm cho mọi lô hàng: phải có cách phân bổ phí cho từng lô và giữ căn cứ phân bổ.
- Bảo hiểm kéo dài từ kho người bán tới kho người mua: về nguyên tắc chỉ phần tới cửa khẩu nhập đầu tiên mới cộng, nhưng nếu hợp đồng bảo hiểm không tách được thì thường phải cộng toàn bộ.
Gom nhiều lô, nhiều nhà cung cấp: phân bổ thế nào
Doanh nghiệp nhỏ thường gom hàng từ vài nhà cung cấp vào một container, hoặc một chuyến bay chở hàng cho nhiều tờ khai. Khi đó phải phân bổ chi phí vận chuyển cho từng tờ khai và từng dòng hàng.
- Chọn tiêu chí phân bổ hợp lý: theo trọng lượng, thể tích hoặc trị giá, tuỳ cách đơn vị vận chuyển tính cước. Hàng nặng mà cước tính theo trọng lượng thì phân theo trọng lượng.
- Dùng thống nhất cho mọi lô cùng loại, không đổi tiêu chí theo từng lô để có số thấp nhất.
- Ghi lại bảng phân bổ kèm hoá đơn vận chuyển gốc trong hồ sơ tờ khai.
Ví dụ giả định: một container gom hàng của ba nhà cung cấp, tổng chi phí trước mốc (kéo hàng, làm hàng tại cảng xếp, cước, phụ phí) quy đổi 60 triệu đồng. Ba lô nặng lần lượt 6 tấn, 3 tấn và 1 tấn. Phân bổ theo trọng lượng: 36 triệu, 18 triệu và 6 triệu cho ba tờ khai. Phí làm hàng tại cảng dỡ và phí lệnh giao hàng ở Việt Nam không đưa vào con số 60 triệu.
Khi người bán đứng ra thuê vận chuyển nhưng thu lại tiền
Có trường hợp hợp đồng ghi giá xuất xưởng nhưng người bán “giúp” thuê xe, thuê tàu rồi xuất một hoá đơn thứ hai thu lại tiền. Về trị giá, khoản này vẫn là chi phí vận tải trước mốc và phải cộng. Nếu người bán thu thêm một khoản dịch vụ trên phí thực tế, khoản đó cũng là tiền người mua trả liên quan đến lô hàng và cần xem có phải cộng không.
Ngược lại, nếu người bán ghi giá có bao gồm cước tới cảng Việt Nam nhưng trong đó có phần phí phát sinh sau cảng dỡ, phần sau mốc chỉ được trừ khi tách riêng được trên chứng từ. Không tách được thì coi như nằm trong giá và không trừ.
Cách làm gọn nhất: thống nhất với nhà cung cấp và đơn vị giao nhận ngay từ khi báo giá để hoá đơn thể hiện rõ phần trước và sau cửa khẩu nhập đầu tiên. Một dòng chú thích trên hoá đơn tiết kiệm rất nhiều giờ giải trình sau này.
Bộ chứng từ vận tải nên xin cho mỗi lô
Phần lớn tranh luận về cước và phụ phí kết thúc nhanh nếu hồ sơ lô hàng có đủ những thứ sau, xin ngay khi nhận hàng chứ không đợi tới lúc bị hỏi:
- Hoá đơn hoặc giấy báo phí tách theo nơi phát sinh: phần ở nước xuất khẩu, phần chặng quốc tế, phần tại Việt Nam. Nếu đơn vị giao nhận gộp chung, đề nghị họ lập thêm bảng chi tiết.
- Bảng giải thích các tên phí viết tắt: mỗi khoản trả cho dịch vụ gì, phát sinh ở đâu.
- Vận đơn ghi rõ nơi nhận hàng, cảng xếp, cảng dỡ, để xác định mốc cửa khẩu nhập đầu tiên.
- Chứng từ thanh toán cho từng khoản, bằng đồng tiền nào, trả cho ai.
- Bảng phân bổ khi một hoá đơn vận chuyển dùng cho nhiều tờ khai.
Hồ sơ này cũng là thứ kế toán cần để hạch toán chi phí mua hàng, nên làm một lần dùng cho cả hai việc.
Tự kiểm tra ở đâu
- Hệ thống khai hải quan điện tử: rà các tờ khai mua giá xuất xưởng trong năm, xem ô khoản điều chỉnh đã có cước, bảo hiểm, phí trước mốc chưa.
- Sổ kế toán: đối chiếu tài khoản chi phí mua hàng, chi phí vận chuyển hàng nhập với danh sách tờ khai; khoản vận chuyển có trong sổ mà không có trên tờ khai là dấu hiệu thiếu.
- Cổng thông tin điện tử của cơ quan hải quan: văn bản hướng dẫn về các khoản điều chỉnh cộng, trừ trị giá.
- Đơn vị hải quan quản lý: hỏi khi gặp phụ phí khó xác định bản chất.
Danh sách đầy đủ các khoản phải cộng và được trừ theo nguyên tắc chung có ở bài trị giá tính thuế nhập khẩu cộng những khoản nào.
Câu hỏi thường gặp
Phí làm thủ tục hải quan ở Việt Nam trả cho đại lý có cộng vào trị giá không?
Không. Đó là chi phí phát sinh tại Việt Nam sau khi hàng tới, không thuộc chi phí đưa hàng tới cửa khẩu nhập đầu tiên. Khoản này hạch toán vào chi phí mua hàng trong sổ kế toán, nhưng không nằm trong trị giá tính thuế.
Người mua tự chở hàng bằng xe của mình từ nước láng giềng thì cộng cước thế nào?
Vẫn phải xác định chi phí vận chuyển tới cửa khẩu, dựa trên chi phí thực tế như nhiên liệu, phí đường, công lái xe hoặc theo cách xác định trong quy định về trị giá. Nên lập bảng tính chi phí cho từng chuyến và giữ chứng từ.
Cước vận chuyển hàng không cao hơn giá hàng có phải cộng hết không?
Có. Không có trần cho khoản cước phải cộng; trị giá tính thuế là giá hàng cộng toàn bộ chi phí vận chuyển tới cửa khẩu nhập đầu tiên, dù cước lớn hơn giá hàng.
Hoá đơn vận chuyển đến sau khi đã thông quan thì làm sao?
Nếu khi khai chưa có số chính xác, cần khai theo số tạm tính có căn cứ và khai bổ sung khi có hoá đơn thực tế theo quy định. Để thiếu hẳn khoản cước trên tờ khai là rủi ro bị ấn định thuế khi kiểm tra sau thông quan.
Hàng mua giá giao tại cảng Việt Nam thì còn phải cộng gì không?
Khi giá đã bao gồm cước và bảo hiểm tới cảng dỡ, thường không phải cộng thêm cước. Vẫn phải xét các khoản khác như phí bản quyền, hoa hồng mua hàng hoặc các khoản người mua trả riêng cho người bán.
Phí thuê container quá hạn ở cảng Việt Nam có tính vào trị giá không?
Không, vì phát sinh sau khi hàng đã tới cửa khẩu nhập đầu tiên. Khoản này là chi phí kinh doanh, có hoá đơn thì hạch toán theo quy định kế toán, thuế.
