Thuế nhập khẩu và thuế giá trị gia tăng khâu nhập khẩu được tính theo tỷ giá tính thuế tại thời điểm đăng ký tờ khai, không theo tỷ giá doanh nghiệp đã mua ngoại tệ để chuyển tiền. Nếu một hợp đồng được trả trước toàn bộ rồi hàng về ba đợt, sẽ có ba tờ khai, ba ngày đăng ký, và có thể ba mức tỷ giá quy đổi khác nhau — dù số ngoại tệ trên từng tờ khai được lấy đúng theo đơn giá hợp đồng.
Điều này làm nhiều kế toán lúng túng vì sổ sách ghi theo một tỷ giá, tờ khai theo tỷ giá khác. Không có gì sai cả: hai hệ thống phục vụ hai mục đích. Việc cần làm là khai đúng trị giá bằng ngoại tệ, để hệ thống tự quy đổi, và ghi sổ theo đúng quy tắc kế toán, rồi giữ bảng đối chiếu giữa hai bên.
Tỷ giá tính thuế lấy ở đâu
Theo quy định hiện hành, tỷ giá dùng để quy đổi trị giá tính thuế được cơ quan hải quan cập nhật theo tuần trên hệ thống, dựa trên tỷ giá mua chuyển khoản của một ngân hàng thương mại theo cách quy định. Người khai không tự chọn tỷ giá: khi đăng ký tờ khai, hệ thống áp tỷ giá của thời điểm đó.
Hệ quả thực tế:
- Hai tờ khai đăng ký trong cùng một tuần thường dùng chung một tỷ giá; khác tuần thì có thể khác.
- Tỷ giá doanh nghiệp mua ngoại tệ ở ngân hàng mình, dù thấp hay cao hơn, không làm thay đổi số thuế.
- Thời điểm tính thuế là ngày đăng ký tờ khai; ngày ký hợp đồng, ngày chuyển tiền, ngày hàng lên tàu không phải mốc.
Cách xác định tỷ giá cụ thể có thể được điều chỉnh khi văn bản thay đổi; khi cần đối chiếu, xem tỷ giá hiển thị trên chính tờ khai đã thông quan.
Trị giá khai: bằng ngoại tệ của hợp đồng, theo phần hàng thực về
Mỗi tờ khai khai trị giá bằng đồng tiền ghi trên hợp đồng, hoá đơn, cho đúng phần hàng đi trong đợt đó. Cách tiền đã trả không làm thay đổi trị giá của hàng:
| Tình huống thanh toán | Trị giá khai cho mỗi đợt hàng |
|---|---|
| Trả trước toàn bộ, hàng về nhiều đợt | Số lượng thực về × đơn giá hợp đồng, cộng khoản điều chỉnh phân bổ cho đợt đó |
| Đặt cọc một phần, trả nốt khi nhận hàng | Như trên; tiền cọc không phải khoản khai riêng |
| Trả chậm sau khi nhận hàng | Như trên; lãi trả chậm nếu tách riêng trong hợp đồng thì xét theo quy định về các khoản được trừ |
| Trả bằng đồng tiền khác đồng tiền hợp đồng | Khai theo đồng tiền trên hoá đơn, hợp đồng; việc đổi tiền của người mua không phải trị giá |
Nếu người bán xuất một hoá đơn tổng cho cả hợp đồng rồi giao nhiều đợt, cần thêm phiếu đóng gói hoặc hoá đơn chi tiết cho từng đợt, hoặc thể hiện rõ trên tờ khai phần hàng thuộc đợt này. Tổng trị giá các tờ khai phải khớp tổng hợp đồng khi đã giao đủ.
Khoản điều chỉnh khi hàng về nhiều đợt
Cước vận chuyển, bảo hiểm, phí bản quyền, hoa hồng bán hàng và phí môi giới nếu có đều phải phân bổ theo từng đợt. Hai lỗi hay gặp:
- Dồn toàn bộ khoản điều chỉnh vào tờ khai đầu tiên vì lúc đó có hoá đơn. Các đợt sau thiếu khoản cộng, tờ khai đầu thừa. Tổng số thuế có thể gần bằng, nhưng từng tờ khai đều sai, và khi kiểm tra sẽ phải giải trình cả chuỗi.
- Quên các khoản trả một lần cho cả hợp đồng, như trị giá khuôn mẫu, bản vẽ thiết kế người mua cung cấp cho người bán để sản xuất hàng. Những khoản này thuộc diện phải xét cộng theo quy định về trị giá; cần một căn cứ phân bổ cho các đợt và giữ bảng phân bổ.
Khi hàng thuộc một dây chuyền, một máy đồng bộ được tháo rời đi nhiều chuyến, cách khai còn có quy định riêng về phân loại và thủ tục; nên hỏi đơn vị hải quan trước chuyến đầu tiên thay vì xử lý từng chuyến.
Ví dụ giả định: một hợp đồng, ba tờ khai
Giả sử một công ty ký hợp đồng mua 30.000 sản phẩm, đơn giá 2 USD, trị giá 60.000 USD, điều kiện giá đã gồm cước tới cảng Việt Nam. Công ty chuyển trước toàn bộ 60.000 USD khi tỷ giá mua ngoại tệ ở ngân hàng của mình là 25.000 đồng/USD. Hàng về ba đợt, mỗi đợt 10.000 sản phẩm. Tỷ giá tính thuế trên hệ thống ở ba tuần đăng ký tờ khai giả định lần lượt 25.100, 25.300 và 24.900 đồng/USD.
| Đợt | Trị giá khai | Tỷ giá tính thuế (giả định) | Trị giá tính thuế quy đổi |
|---|---|---|---|
| 1 | 20.000 USD | 25.100 | 502 triệu đồng |
| 2 | 20.000 USD | 25.300 | 506 triệu đồng |
| 3 | 20.000 USD | 24.900 | 498 triệu đồng |
Tổng trị giá tính thuế 1.506 triệu đồng, trong khi số tiền thực chi để mua ngoại tệ là 1.500 triệu. Thuế nhập khẩu và thuế giá trị gia tăng khâu nhập khẩu tính trên con số 1.506 triệu. Không có cách nào, và không nên tìm cách, khai theo tỷ giá 25.000 của ngày chuyển tiền.
Kế toán ghi giá vốn theo tỷ giá nào
Sổ kế toán theo quy tắc riêng của chế độ kế toán, không theo tỷ giá hải quan. Nguyên tắc phổ biến:
- Phần đã ứng trước cho người bán: khi nhận hàng, giá trị hàng tương ứng ghi theo tỷ giá tại thời điểm ứng trước.
- Phần chưa trả: ghi theo tỷ giá giao dịch thực tế tại thời điểm nhận hàng, sau đó đánh giá lại khoản phải trả theo quy định.
- Thuế nhập khẩu: ghi theo số tiền đồng Việt Nam trên tờ khai, cộng vào giá gốc hàng nhập.
- Thuế giá trị gia tăng khâu nhập khẩu: ghi theo chứng từ nộp thuế, là số được khấu trừ nếu đủ điều kiện.
Với ví dụ trên, giá trị hàng trên sổ là 1.500 triệu (theo tỷ giá ứng trước) cộng thuế nhập khẩu; trong khi trị giá tính thuế là 1.506 triệu. Chênh lệch 6 triệu không phải lỗi. Nên lập một bảng đối chiếu theo từng tờ khai để khi kiểm tra, người đọc hiểu ngay vì sao hai con số khác nhau. Các chi tiết về khấu trừ thuế giá trị gia tăng hàng nhập khẩu có ở chuyên mục khấu trừ GTGT đầu vào của Khấu Trừ.
Những tình huống dễ làm sai
- Hợp đồng bị huỷ một phần sau khi đã trả trước. Phần hàng không giao không có tờ khai; tiền người bán hoàn lại là chuyện thanh toán, không cần khai bổ sung các tờ khai đã có — trừ khi đơn giá của phần đã giao thay đổi.
- Người bán giảm giá cho đợt sau để bù lỗi của đợt trước. Đây là vùng nhạy cảm: giảm giá cho đợt sau vì lỗi đợt trước có thể bị coi là liên quan tới hàng đợt trước. Nên ghi rõ bản chất trong văn bản thoả thuận và xem quy định về giảm giá được trừ.
- Chuyển tiền cho một bên khác người bán (công ty thương mại, bên thứ ba). Trị giá vẫn là giá thực trả cho hàng, nhưng cần chứng từ chứng minh khoản chuyển tiền đó là tiền hàng của đúng hợp đồng.
- Để tờ khai nằm chờ cuối tuần cho tỷ giá “đẹp”. Việc chọn ngày đăng ký trong thời hạn cho phép không bị cấm, nhưng chi phí lưu bãi thường lớn hơn khoản chênh tỷ giá, và ghi sai ngày, sai trị giá để hưởng tỷ giá là vi phạm.
Tự kiểm tra ở đâu
- Tờ khai đã thông quan trên hệ thống khai hải quan điện tử: tỷ giá áp dụng và trị giá tính thuế quy đổi của từng tờ khai.
- Cổng thông tin điện tử của cơ quan hải quan: tỷ giá tính thuế đang áp dụng trong tuần.
- Sao kê ngân hàng và sổ chi tiết phải trả người bán: đối chiếu số ngoại tệ đã trả với tổng trị giá khai các tờ khai của hợp đồng.
- Tài khoản thuế và chứng từ nộp thuế: đối chiếu số thuế giá trị gia tăng khâu nhập khẩu với số kê khai khấu trừ.
Câu hỏi thường gặp
Hàng đến cảng rồi nhưng tuần sau mới đăng ký tờ khai thì tỷ giá theo ngày nào?
Theo ngày đăng ký tờ khai. Ngày hàng đến cửa khẩu không phải mốc tính tỷ giá; tuy vậy việc khai phải nằm trong thời hạn Luật Hải quan quy định kể từ ngày hàng đến.
Khai trước khi hàng đến cảng được không, và tỷ giá tính thế nào?
Quy định cho phép khai hải quan trước khi hàng đến cửa khẩu trong một số trường hợp. Khi đó thời điểm tính thuế và tỷ giá gắn với ngày đăng ký tờ khai theo quy định hiện hành.
Hợp đồng bằng đồng Việt Nam với người bán nước ngoài thì có cần tỷ giá không?
Nếu hợp đồng và hoá đơn ghi đồng Việt Nam thì trị giá khai bằng đồng Việt Nam, không cần quy đổi. Trường hợp này ít gặp và cần xem quy định về quản lý ngoại hối cho việc thanh toán.
Tỷ giá thay đổi nhiều, có được khai bổ sung để dùng tỷ giá thấp hơn không?
Không. Tỷ giá gắn với thời điểm đăng ký tờ khai do hệ thống áp; khai bổ sung chỉ dùng để sửa sai sót, không để chọn lại tỷ giá.
Tiền đặt cọc bị người bán giữ lại vì mình huỷ đơn có phải khai hải quan không?
Không có hàng nhập khẩu thì không có tờ khai. Khoản cọc bị mất là chi phí hoặc tổn thất của doanh nghiệp, xử lý theo quy định kế toán và thuế thu nhập doanh nghiệp.
Chênh lệch tỷ giá giữa sổ kế toán và tờ khai có bị cơ quan thuế hỏi không?
Có thể được hỏi khi đối chiếu giá vốn, nhưng nếu có bảng đối chiếu theo từng tờ khai giải thích rõ nguồn chênh lệch thì không phải vấn đề. Điều cần tránh là ghi giá vốn theo tỷ giá hải quan ở kỳ này, theo tỷ giá thực tế ở kỳ khác.
