Có hai tình huống, cùng một kết quả. Thứ nhất, người mua trả cho nhà cung cấp nước ngoài một khoản phí khuôn, phí dụng cụ riêng, ngoài giá từng linh kiện: khoản này là một phần tiền người mua trả để có được hàng hoá, nên phải nằm trong trị giá tính thuế. Thứ hai, người mua tự cung cấp khuôn, dụng cụ cho nhà sản xuất, miễn phí hoặc giảm giá: trị giá khuôn đó là khoản phải cộng vào trị giá hàng nhập theo quy định về trị giá hải quan. Trong cả hai trường hợp, khoản tiền thường được phân bổ vào các lô linh kiện nhập về.
Rắc rối thường không nằm ở nguyên tắc mà ở chỗ phí khuôn được thanh toán một lần, trên một hoá đơn riêng, có khi trước lô hàng đầu tiên vài tháng, rồi bị quên hẳn khi khai tờ khai. Vài năm sau, kiểm tra sau thông quan lần theo chứng từ thanh toán và thấy ngay. Bài này đi qua cách nhận diện, cách phân bổ và một ví dụ giả định với vỏ nhựa cho thiết bị điện tử.
Nhận diện: khoản nào là “phí khuôn” về mặt trị giá
- Phí làm khuôn, sửa khuôn nhà cung cấp thu riêng, dù ghi trên hoá đơn là “tooling charge”, “mold fee” hay “phí kỹ thuật”.
- Khuôn, đồ gá, dao cắt người mua đặt làm ở nơi khác rồi gửi sang cho nhà sản xuất dùng.
- Bản vẽ thiết kế, mẫu kỹ thuật được thực hiện ở ngoài Việt Nam và cần cho việc sản xuất linh kiện, do người mua cung cấp.
- Nguyên liệu, bộ phận người mua cung cấp cho nhà sản xuất để làm linh kiện, như chip, nhãn, nam châm.
Không phải khoản nào cũng cộng. Thiết kế, bản vẽ thực hiện tại Việt Nam nhìn chung không phải cộng. Phí khuôn cho một sản phẩm khác không nhập về Việt Nam cũng không liên quan tới lô đang khai. Tên gọi trên hoá đơn không quyết định; bản chất khoản thanh toán mới quyết định.
Phân bổ: dồn một lần hay chia theo sản lượng
Quy định về trị giá hải quan cho phép một số cách phân bổ trị giá khuôn, dụng cụ vào hàng nhập, phổ biến là:
- Dồn toàn bộ vào lô đầu tiên: đơn giản, ít phải theo dõi, nhưng lô đầu gánh thuế cao.
- Chia theo số lượng dự kiến sản xuất: mỗi linh kiện gánh một phần bằng nhau, cần theo dõi số lượng nhập và điều chỉnh khi số thực tế khác dự kiến.
Cách cụ thể được phép và điều kiện của từng cách phải tra theo văn bản hiện hành. Dù chọn cách nào, nguyên tắc là chọn một cách, ghi rõ trong hồ sơ, áp nhất quán cho đến khi phân bổ hết, và không phân bổ trùng hoặc bỏ sót.
Với doanh nghiệp nhập ít lô, dồn vào lô đầu thường gọn hơn. Với doanh nghiệp nhập liên tục nhiều năm từ một bộ khuôn, chia theo sản lượng phản ánh sát hơn nhưng đòi sổ theo dõi.
Ví dụ giả định: vỏ nhựa cho thiết bị loa
Giả sử một doanh nghiệp đặt nhà máy nước ngoài sản xuất vỏ nhựa loa theo thiết kế riêng. Nhà máy thu phí khuôn 30.000 USD một lần, giá mỗi bộ vỏ 2 USD. Kế hoạch nhập 300.000 bộ trong ba lô, mỗi lô 100.000 bộ, giá CIF lô hàng 200.000 USD.
| Cách phân bổ | Lô 1 | Lô 2 | Lô 3 |
|---|---|---|---|
| Dồn vào lô đầu | 200.000 + 30.000 = 230.000 USD | 200.000 USD | 200.000 USD |
| Chia theo sản lượng (0,1 USD/bộ) | 210.000 USD | 210.000 USD | 210.000 USD |
Tổng trị giá tính thuế sau ba lô bằng nhau ở hai cách: 630.000 USD. Khác nhau ở thời điểm nộp thuế. Nếu cuối cùng chỉ nhập 250.000 bộ, cách chia theo sản lượng sẽ còn 5.000 USD chưa phân bổ, và cần xử lý phần còn lại theo quy định, thường là phân bổ vào lô cuối hoặc khai bổ sung.
Để xem phí khuôn làm tăng thuế bao nhiêu với thuế suất thật của mã linh kiện, có thể nhập trị giá có và không có phần phân bổ vào công cụ ước tính thuế nhập khẩu tại thuequan.com/uoc-tinh/thue-nhap-khau, rồi so hai kết quả.
Với linh kiện điện tử: những “dụng cụ” ít ai nghĩ tới
Khuôn ép nhựa là ví dụ dễ thấy. Trong ngành linh kiện điện tử còn nhiều thứ người mua cung cấp hoặc trả tiền riêng mà ít khi được coi là khoản phải cộng:
- Đồ gá kiểm tra dùng để đo thử bo mạch ở cuối dây chuyền của nhà cung cấp.
- Khuôn in kem hàn và đồ gá lắp ráp riêng cho một mẫu bo mạch.
- Chip, mô-đun do người mua tự mua rồi gửi cho nhà máy lắp lên bo, trong khi hoá đơn nhà máy chỉ tính công lắp và linh kiện phụ.
- Phần mềm nạp vào sản phẩm do người mua cung cấp: cần xem kỹ, vì phần mềm có thể là khoản phải cộng hoặc không tuỳ bản chất và nơi phát triển.
- Phí chứng nhận, thử nghiệm người mua trả riêng cho nhà máy như một điều kiện của việc mua hàng.
Mỗi khoản cần được đánh giá riêng với câu hỏi: đây có phải là thứ người mua cung cấp hoặc trả tiền để hàng được sản xuất ra, và nó có nằm trong giá hoá đơn linh kiện chưa? Nếu “có” và “chưa”, khoản đó nhiều khả năng phải cộng. Với chip do người mua cung cấp, trị giá của chính con chip thường là phần lớn nhất trong bo mạch, nên bỏ sót là bỏ sót rất nhiều.
Khuôn thuộc về ai và khi nào khuôn tự nó phải làm tờ khai
Hợp đồng nên ghi rõ quyền sở hữu khuôn. Khuôn thuộc người mua, đặt tại xưởng nước ngoài: sau khi chấm dứt hợp tác, nếu người mua đưa khuôn về Việt Nam để dùng tiếp, chính cái khuôn phải làm thủ tục nhập khẩu như một hàng hoá riêng, với trị giá, mã HS và thuế của nó. Phần giá trị đã phân bổ vào linh kiện trước đó không tự động làm khuôn được miễn thuế.
Ngược lại, doanh nghiệp Việt Nam gửi khuôn sang nước ngoài để nhà cung cấp dùng thì làm thủ tục xuất khẩu hoặc tạm xuất cho khuôn, tuỳ có định đưa về hay không. Chứng từ xuất khuôn là bằng chứng tốt cho khoản phải cộng vào trị giá linh kiện sau này.
Quên cộng phí khuôn: phát hiện và xử lý
Dấu hiệu phổ biến: có một khoản chuyển tiền ra nước ngoài cho nhà cung cấp mà không gắn với tờ khai nào; hoặc hoá đơn của nhà cung cấp có dòng “tooling” nhưng tờ khai chỉ khai giá linh kiện. Khi tự phát hiện, doanh nghiệp nên:
- Lập bảng liệt kê mọi khoản trả riêng cho nhà cung cấp trong kỳ, kèm chứng từ ngân hàng.
- Xác định khoản nào thuộc hàng đã nhập về Việt Nam, chọn cách phân bổ phù hợp.
- Khai bổ sung cho các tờ khai liên quan trong thời hạn được phép, nộp phần thuế thiếu và tiền chậm nộp.
- Điều chỉnh giá vốn trong sổ kế toán tương ứng.
Tự khai bổ sung trước khi có quyết định kiểm tra thường nhẹ hơn nhiều so với bị phát hiện trong kiểm tra sau thông quan. Mức xử lý cụ thể tra theo quy định hiện hành.
Hồ sơ nên giữ và chỗ tự kiểm tra
- Hợp đồng hoặc đơn hàng có điều khoản phí khuôn, quyền sở hữu khuôn, sản lượng dự kiến.
- Hoá đơn phí khuôn và chứng từ thanh toán.
- Bảng phân bổ: cách chọn, số đã phân bổ theo từng tờ khai, số còn lại.
- Tờ khai xuất hoặc tạm xuất nếu khuôn đi từ Việt Nam.
Quy định về các khoản điều chỉnh cộng và cách phân bổ tra trên cổng thông tin của cơ quan hải quan. Các tờ khai đã khai và trạng thái khai bổ sung xem trên hệ thống khai hải quan điện tử. Khoản chi ra nước ngoài đối chiếu với sao kê ngân hàng và sổ chi tiết công nợ nhà cung cấp.
Câu hỏi thường gặp
Phí khuôn đã trả nhưng lô hàng đầu tiên chưa về thì khai lúc nào?
Khoản này gắn với hàng nhập, nên được khai khi hàng về theo cách phân bổ đã chọn. Trước đó chưa có tờ khai nào để cộng; chỉ cần ghi nhận khoản trả trước trong sổ và theo dõi.
Nhà cung cấp tặng miễn phí khuôn thì có phải cộng gì không?
Nếu khuôn do chính nhà cung cấp làm và họ không thu tiền riêng, chi phí khuôn đã nằm trong giá linh kiện, không có khoản cộng thêm. Chỉ cộng khi người mua trả riêng hoặc tự cung cấp khuôn.
Phí sửa khuôn phát sinh giữa chừng xử lý thế nào?
Coi như một khoản phí khuôn mới, phân bổ vào các lô nhập sau thời điểm phát sinh theo cách đã chọn. Ghi riêng trong bảng phân bổ để dễ đối chiếu.
Thiết kế sản phẩm do công ty mẹ ở nước ngoài làm thì có phải cộng không?
Nếu công ty mẹ cung cấp bản vẽ thiết kế thực hiện ở ngoài Việt Nam cho nhà sản xuất linh kiện, và người nhập khẩu chịu chi phí đó trực tiếp hoặc gián tiếp, khoản này có thể thuộc diện phải cộng. Cần xem hợp đồng giữa các bên và dòng tiền thực tế.
Phí khuôn có chịu thuế nhà thầu nước ngoài không?
Đây là câu hỏi thuế nội địa riêng. Nếu khoản trả gắn liền với việc mua hàng giao tại nước ngoài, thường xét như một phần giá hàng; nếu có dịch vụ thực hiện tại Việt Nam thì có thể phát sinh nghĩa vụ khác. Nên hỏi cơ quan thuế quản lý khi hợp đồng có yếu tố dịch vụ.
Đổi nhà cung cấp giữa chừng, khuôn chuyển sang nhà máy mới thì phần chưa phân bổ tính sao?
Phần trị giá khuôn chưa phân bổ tiếp tục được phân bổ vào linh kiện nhập từ nhà máy mới nếu khuôn vẫn dùng cho chính sản phẩm đó. Chi phí di chuyển, sửa khuôn khi chuyển nhà máy cũng là khoản mới cần xem xét cộng. Ghi rõ việc chuyển khuôn trong bảng phân bổ để không bị hiểu là phân bổ trùng.
Phân bổ phí khuôn vào linh kiện nhưng linh kiện được miễn thuế thì sao?
Vẫn phải khai trị giá đầy đủ, kể cả khoản phân bổ, vì trị giá dùng cho thống kê, cho thuế giá trị gia tăng khâu nhập và cho việc theo dõi hàng miễn thuế. Miễn thuế không thay đổi nghĩa vụ khai đúng trị giá.
