Mua theo FOB hay CIF: trị giá hải quan và tổng chi phí nhập khẩu khác nhau thế nào

Về thuế, mua FOB hay CIF không làm thay đổi nguyên tắc: trị giá tính thuế nhập khẩu được tính tới cửa khẩu nhập đầu tiên, tức gần như luôn gồm giá hàng, cước vận tải quốc tế và phí bảo hiểm nếu có mua. Mua FOB thì người nhập khẩu tự cộng cước, bảo hiểm vào trị giá khai; mua CIF thì các khoản đó đã nằm trong giá. Số thuế chỉ chênh nhau bằng phần chênh của chính các con số đó.

Khác biệt đáng kể nằm ở chỗ khác: ai kiểm soát cước, ai chịu rủi ro dọc đường, và phụ phí ở cảng đến bị đẩy về ai. Có những lô CIF nhìn rẻ hơn FOB vài trăm đô la trên hợp đồng, nhưng khi hàng về, phí tại cảng đến lại cao gấp mấy lần. Bài này đặt hai lựa chọn cạnh nhau bằng một lô hàng giả định.

Hai điều kiện giao hàng, một mốc tính thuế

Dòng cuối hay bị hiểu nhầm: CIF không có nghĩa người bán chịu rủi ro tới cảng đến. Người bán chỉ phải mua bảo hiểm ở mức tối thiểu theo quy tắc điều kiện giao hàng, còn tổn thất trên đường thì người mua đi đòi bảo hiểm.

Ví dụ giả định: cùng một lô linh kiện, hai cách mua

Giả sử một doanh nghiệp nhập một container linh kiện cơ khí. Người bán báo hai giá: FOB 50.000 USD hoặc CIF 52.500 USD. Nếu mua FOB, cước do đơn vị giao nhận của người mua báo là 2.000 USD, bảo hiểm 100 USD. Giả sử tỷ giá tính thuế 25.000 đồng/USD, thuế suất nhập khẩu 10% và thuế giá trị gia tăng 10% — các mức này chỉ để minh hoạ, lô thật phải tra theo mã HS.

Chênh lệch thuế chỉ khoảng 2,1 triệu đồng, đúng bằng phần thuế tính trên 400 USD giá chênh. Tức là thuế không phải lý do chính để chọn. Ai muốn thử với thuế suất thật của mặt hàng mình có thể nhập hai kịch bản vào công cụ ước tính thuế nhập khẩu tại thuequan.com/uoc-tinh/thue-nhap-khau: công cụ có sẵn lựa chọn điều kiện giao hàng và tự nhắc khoản nào phải cộng.

Chỗ chênh thật: phụ phí ở cảng đến

Với lô CIF, người bán chọn hãng tàu hoặc đơn vị giao nhận ở nước xuất khẩu. Đại lý của họ tại Việt Nam thu các phí khi hàng đến: phí lệnh giao hàng, phí xếp dỡ tại cảng, phí vệ sinh container, phụ phí mất cân bằng container… Người mua không được chọn, không thương lượng được, và đôi khi mức thu cao bất thường vì cước biển đã được bán rẻ để dễ chốt đơn.

Giả sử ở lô trên, phí tại cảng đến khi mua FOB qua giao nhận của mình là 250 USD, còn khi mua CIF qua đại lý của người bán là 700 USD. Cộng 450 USD này vào, lựa chọn CIF từ “đắt hơn 400 USD” thành “đắt hơn khoảng 850 USD”, chưa kể thời gian chờ lấy lệnh giao hàng.

Về trị giá hải quan, các phí phát sinh sau khi hàng đã tới cửa khẩu nhập đầu tiên không cộng vào trị giá nếu được tách riêng trên chứng từ. Nhưng chúng vẫn là tiền thật trong giá vốn, và chịu thuế giá trị gia tăng nội địa theo hoá đơn dịch vụ.

Chứng từ phải có cho mỗi lựa chọn

• Mua FOB: hoá đơn thương mại ghi giá FOB; hoá đơn hoặc giấy báo cước của đơn vị vận chuyển thể hiện cước chặng quốc tế tới cảng đến; hợp đồng hoặc chứng nhận bảo hiểm nếu có mua. Nếu cước trả gộp cho nhiều lô, cần bảng phân bổ.
• Mua CIF: hoá đơn thương mại ghi giá CIF và cảng đến; vận đơn thể hiện cước đã trả trước. Không cần hoá đơn cước riêng, nhưng nên lưu thư báo giá thể hiện cách người bán tính giá CIF.
• Cả hai: vận đơn, danh sách đóng gói, hợp đồng ghi rõ điều kiện giao hàng kèm phiên bản quy tắc điều kiện giao hàng đang dùng.

Lỗi hay gặp ở lô FOB là quên cộng cước khi khai, hoặc cộng cước ước tính thay vì cước thực trả. Ở lô CIF là khai đúng giá hoá đơn nhưng lại có thêm một khoản người mua trả riêng cho người bán, như phí đóng gói đặc biệt — khoản đó vẫn phải cộng.

Phía kế toán: giá vốn và hoá đơn của hai cách mua

Hai cách mua dẫn tới hai bộ chứng từ kế toán khác nhau, và nhiều sai lệch giữa sổ sách với tờ khai bắt đầu từ đây.

• Mua CIF: giá vốn hàng nhập gồm giá CIF theo tỷ giá ghi sổ, cộng thuế nhập khẩu và các phí tại cảng đến. Thuế giá trị gia tăng khâu nhập được theo dõi để khấu trừ theo chứng từ nộp thuế. Chứng từ đơn giản, ít bút toán.
• Mua FOB: có thêm hoá đơn cước của đơn vị giao nhận. Phần cước vận tải quốc tế thường được xuất hoá đơn riêng với phần phí dịch vụ trong nước, và hai phần có thể áp thuế suất giá trị gia tăng khác nhau. Kế toán phải đưa phần cước quốc tế vào giá vốn lô hàng, không hạch toán nhầm vào chi phí bán hàng.

Một kiểm tra đơn giản cuối tháng: lấy trị giá khai trên từng tờ khai, trừ giá hàng trên hoá đơn thương mại, phần còn lại phải khớp với cước và bảo hiểm đã ghi nhận cho đúng lô đó. Chênh lệch lớn là dấu hiệu khai thiếu cước hoặc ghi nhận nhầm lô.

Khi so hai phương án trước khi ký hợp đồng, nên lập bảng tổng chi phí tới kho gồm: giá hàng, cước, bảo hiểm, thuế khâu nhập, phí tại cảng đến, vận chuyển nội địa, và chi phí vốn cho khoảng thời gian tiền nằm ở thuế. Nhìn cả bảng mới thấy phương án nào rẻ thật.

Khi nào chọn FOB, khi nào CIF hợp lý

FOB thường hợp khi doanh nghiệp nhập đều đặn, có đơn vị giao nhận quen, muốn chủ động lịch tàu và kiểm soát phí tại cảng đến; khi gom hàng từ nhiều người bán ở cùng khu vực; hoặc khi cần bảo hiểm ở mức cao hơn mức tối thiểu.

CIF hợp khi lô nhập ít, doanh nghiệp chưa có mạng lưới giao nhận; người bán có hợp đồng cước dài hạn giá tốt; hoặc hàng đi tuyến lạ mà người mua khó tự thuê. Điều kiện kèm theo là phải hỏi trước mức phí tại cảng đến và ghi vào thư báo giá.

Với hàng container, nhiều người chuyển sang điều kiện FCA hoặc CIP cho sát thực tế giao hàng hơn; nguyên tắc cộng cước, bảo hiểm vào trị giá hải quan vẫn như trên.

Tự kiểm tra ở đâu

Quy định về trị giá hải quan và các khoản phải cộng, được trừ tra trên cổng thông tin của cơ quan hải quan; tỷ giá tính thuế theo ngày cũng được công bố trên hệ thống khai hải quan điện tử. Trị giá đã khai, thuế đã tính cho từng dòng hàng xem lại trên tờ khai điện tử. Hoá đơn cước, phí dịch vụ tại cảng đến do đơn vị giao nhận xuất cho doanh nghiệp tra trên cổng hoá đơn điện tử của cơ quan thuế để đối chiếu với sổ sách.