Xưởng đồ gỗ nhận đơn xuất khẩu: nhận gia công hay tự mua nguyên liệu, so thuế và vốn lưu động

Nếu xưởng mỏng vốn, chưa quen quản lý kho nguyên liệu nhập khẩu và khách sẵn sàng cung cấp gỗ, nhận gia công là cách an toàn: xưởng chỉ thu phí gia công, nguyên liệu khách gửi sang được miễn thuế nhập khẩu, rủi ro giá gỗ nằm ở phía khách. Nếu xưởng có vốn, có nguồn gỗ tốt và muốn giữ phần lãi từ khâu mua nguyên liệu, tự mua nguyên liệu và sản xuất xuất khẩu cho biên lợi nhuận cao hơn — đổi lại phải ứng vốn cả chu kỳ và gánh trách nhiệm định mức, quyết toán với hải quan trên toàn bộ gỗ nhập.

Về thuế nhập khẩu, cả hai loại hình đều có cơ chế miễn cho nguyên liệu dùng để làm hàng xuất khẩu. Khác biệt lớn nằm ở doanh thu, dòng tiền và ai chịu rủi ro khi đơn hàng thay đổi. Bài này đặt hai cách cạnh nhau bằng một đơn giả định.

Hai loại hình khác nhau ở những chỗ nào

Cả hai đều cần cơ sở sản xuất có thật, năng lực tương xứng và định mức đúng. Chênh lệch nằm ở việc ai chịu hậu quả nếu nguyên liệu dư, thiếu hoặc đơn bị huỷ.

Ví dụ giả định: đơn 2.000 bàn ăn gỗ sồi

Giả sử khách châu Âu đặt 2.000 bàn ăn. Hai phương án:

• Gia công: khách gửi gỗ sồi xẻ sang, xưởng thu phí gia công 30 USD/bàn; phụ liệu nhỏ (keo, vít, giấy nhám, sơn) xưởng tự mua trong nước, khoảng 6 USD/bàn.
• Sản xuất xuất khẩu: xưởng tự nhập gỗ sồi, giá nguyên liệu 45 USD/bàn tính theo định mức, cộng phụ liệu 6 USD, bán thành phẩm FOB 90 USD/bàn.

Sản xuất xuất khẩu lãi gộp gần gấp ba nhưng cần vốn gấp ba. Nếu vốn vay với chi phí lãi đáng kể, hoặc khách trả chậm, khoảng cách thu hẹp lại. Nếu gỗ phải nhập theo loại hình kinh doanh thông thường vì xưởng chưa đủ điều kiện sản xuất xuất khẩu, tiền thuế nhập khẩu ứng trước còn làm vốn cần thêm; có thể ước phần này bằng công cụ ước tính thuế nhập khẩu tại thuequan.com/uoc-tinh/thue-nhap-khau để thấy vì sao làm đúng loại hình từ đầu có ý nghĩa với dòng tiền.

Thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập ở hai loại hình

• Gia công: phí gia công hàng xuất khẩu cho bên nước ngoài thường áp thuế suất giá trị gia tăng 0% khi đủ điều kiện về hợp đồng, thanh toán và tờ khai. Thuế đầu vào của phụ liệu, điện, dịch vụ được khấu trừ.
• Sản xuất xuất khẩu: doanh thu bán thành phẩm xuất khẩu áp thuế suất 0% theo Luật 48/2024/QH15 khi đủ điều kiện. Nguyên liệu nhập để sản xuất hàng xuất khẩu theo hợp đồng với bên nước ngoài có cơ chế riêng về thuế giá trị gia tăng khâu nhập; nguyên liệu mua trong nước có hoá đơn thì thuế đầu vào được khấu trừ, có thể đề nghị hoàn khi đủ điều kiện.
• Thuế thu nhập doanh nghiệp tính trên lãi thật. Doanh nghiệp nhỏ có doanh thu năm trong ngưỡng thấp được áp thuế suất ưu đãi theo Luật 67/2025/QH15, nên con số doanh thu của hai loại hình còn ảnh hưởng tới việc xưởng rơi vào mức thuế suất nào.

Một điểm hay bị bỏ qua: với gia công, doanh thu nhỏ hơn nhiều nên các chỉ tiêu tài chính trên báo cáo trông khiêm tốn, trong khi thực chất xưởng đang xử lý khối lượng hàng rất lớn. Khi vay vốn ngân hàng, cần giải thích bằng sản lượng, không chỉ bằng doanh thu.

Định mức và quyết toán: gánh nặng khác nhau

Với gỗ, hao hụt khi xẻ, bào, cắt chiếm tỷ lệ lớn và biến động theo chất lượng từng kiện gỗ. Định mức sai là nguồn truy thu phổ biến nhất ở ngành này.

• Gia công: định mức gắn với hợp đồng gia công, quyết toán theo hợp đồng; gỗ dư khi kết thúc hợp đồng được xử lý theo thoả thuận với khách và quy định (trả lại, chuyển sang hợp đồng khác, bán trong nước phải khai và nộp thuế). Khách thường kiểm soát định mức chặt vì gỗ là tiền của họ.
• Sản xuất xuất khẩu: xưởng tự xây định mức, tự chịu phần chênh. Gỗ dư sau khi đã hưởng miễn thuế mà bán ra trong nước là chuyển mục đích sử dụng, phải khai và nộp thuế. Báo cáo quyết toán năm phải khớp nhập – xuất – tồn.

Cách làm tốt cho cả hai: đo định mức thật trên lô đầu, ghi biên bản, điều chỉnh trước khi xuất hàng chứ không đợi cuối năm.

Nguồn gốc gỗ hợp pháp: ai phải chứng minh

Đồ gỗ xuất khẩu đi các thị trường khó tính luôn kèm câu hỏi gỗ từ đâu, có hợp pháp không. Hai loại hình phân vai khác nhau:

• Gia công: khách cung cấp gỗ nên thường cung cấp luôn hồ sơ nguồn gốc. Xưởng vẫn phải lưu hồ sơ gỗ nhận vào theo quy định lâm sản và chứng minh gỗ trong thành phẩm đúng là gỗ của hợp đồng.
• Sản xuất xuất khẩu: xưởng tự mua nên tự chịu toàn bộ việc chứng minh, từ tờ khai nhập gỗ, chứng từ khai thác ở nước xuất khẩu tới hồ sơ lâm sản trong nước.

Xưởng nhỏ lần đầu tự mua gỗ thường đánh giá thấp phần việc này. Một lô gỗ giá rẻ nhưng hồ sơ nguồn gốc yếu có thể làm cả đơn hàng bị người mua từ chối, và khi đó số gỗ đã nhập miễn thuế lại thành bài toán chuyển mục đích, nộp thuế.

Khi nào chọn cách nào

1. Chọn gia công khi xưởng mới xuất khẩu, vốn mỏng, khách lớn có nguồn gỗ riêng và yêu cầu nguồn gốc gỗ nghiêm ngặt mà xưởng chưa tự đảm bảo được.
2. Chọn sản xuất xuất khẩu khi xưởng có vốn hoặc được khách ứng trước, có nguồn gỗ hợp pháp ổn định, có người quản lý kho và định mức.
3. Kết hợp: nhiều xưởng nhận gia công cho khách lớn và làm sản xuất xuất khẩu cho khách nhỏ. Khi đó phải tách kho, tách định mức, tách sổ, tuyệt đối không dùng lẫn gỗ của hợp đồng gia công cho đơn sản xuất xuất khẩu.

Chuyển dần từ gia công sang tự sản xuất là con đường phổ biến, nhưng nên chuyển khi đã có một năm dữ liệu định mức thật, không phải khi mới có đơn lớn đầu tiên.

Tự kiểm tra ở đâu

Thủ tục thông báo cơ sở sản xuất, hợp đồng gia công, định mức và báo cáo quyết toán tra trên cổng thông tin của cơ quan hải quan; dữ liệu nhập – xuất theo từng loại hình xem trên hệ thống khai hải quan điện tử. Hồ sơ gỗ hợp pháp tra theo quy định về quản lý lâm sản. Thuế giá trị gia tăng đầu vào, đầu ra và hồ sơ hoàn thuế theo dõi trong tài khoản thuế điện tử; hoá đơn mua phụ liệu trong nước tra trên cổng hoá đơn điện tử của cơ quan thuế.