Doanh nghiệp chế xuất được coi như nằm trong khu phi thuế quan, nên hàng từ nội địa bán cho họ được xử lý như hàng xuất khẩu: thường có tờ khai hải quan ở cả hai phía (bên bán khai xuất, bên mua khai nhập), và bên bán có thể áp thuế suất GTGT 0% khi đáp ứng điều kiện của Luật Thuế GTGT 48/2024/QH15 về đối tượng mua, mục đích sử dụng trong khu phi thuế quan, hợp đồng, thanh toán không dùng tiền mặt và tờ khai. Hàng có tên trong biểu thuế xuất khẩu thì còn phải xét thuế xuất khẩu.
Rắc rối của nhà cung cấp nhỏ thường không nằm ở nguyên tắc mà ở chi tiết: đơn hàng văn phòng phẩm không có tờ khai, khách chế xuất bảo “không cần tờ khai đâu”, hoá đơn ghi 0% mà thiếu chứng từ. Bài này đi qua từng tình huống để bên bán tự quyết định ghi hoá đơn thế nào.
Vì sao giao hàng trong nước mà lại thành xuất khẩu
Doanh nghiệp chế xuất là doanh nghiệp chuyên sản xuất hàng xuất khẩu, được áp chế độ khu phi thuế quan: quan hệ trao đổi hàng hoá giữa họ và thị trường trong nước được coi là quan hệ xuất khẩu, nhập khẩu. Hệ quả cho bên bán nội địa:
- Việc giao hàng đi kèm thủ tục hải quan theo hình thức xuất khẩu tại chỗ, hàng không phải qua cửa khẩu.
- Về thuế GTGT, hàng bán vào khu phi thuế quan có thể thuộc diện hàng xuất khẩu, áp 0% nếu đủ điều kiện.
- Về thuế xuất khẩu, Luật Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu coi hàng từ nội địa đưa vào khu phi thuế quan là đối tượng chịu thuế, nên mặt hàng có tên trong biểu thuế xuất khẩu phải xét thuế.
Không phải khách hàng nào nằm trong khu công nghiệp cũng là doanh nghiệp chế xuất. Kiểm tra trên giấy chứng nhận đăng ký đầu tư hoặc hỏi thẳng khách: “công ty có phải doanh nghiệp chế xuất không”. Nhầm ở bước này thì mọi thứ phía sau đều sai.
Ai khai gì: phân việc giữa hai bên
| Bên | Việc phải làm |
|---|---|
| Doanh nghiệp nội địa (bên bán) | Khai tờ khai xuất khẩu tại chỗ với mã HS, trị giá, số lượng; lập hoá đơn; giữ hợp đồng và chứng từ thanh toán |
| Doanh nghiệp chế xuất (bên mua) | Khai tờ khai nhập khẩu tương ứng; theo dõi hàng trong hệ thống quản lý nhập, xuất, tồn với hải quan |
Hai tờ khai được liên kết với nhau; trình tự khai trước sau, cách thông báo cho nhau số tờ khai và thời điểm giao hàng theo văn bản hướng dẫn thủ tục hải quan hiện hành. Thực tế, doanh nghiệp chế xuất lớn thường có bộ phận xuất nhập khẩu chủ động hướng dẫn nhà cung cấp; nhà cung cấp nhỏ lần đầu nên xin họ quy trình bằng văn bản.
Nếu bên bán chưa có tài khoản và chữ ký số khai hải quan, có thể thuê đại lý làm thủ tục hải quan. Nhưng người chịu trách nhiệm về thông tin khai vẫn là bên bán.
Hàng không có tờ khai: văn phòng phẩm, thực phẩm, đồ dùng
Theo quy định hải quan, doanh nghiệp chế xuất được lựa chọn làm hoặc không làm thủ tục hải quan với một số nhóm hàng mua từ nội địa phục vụ điều hành và sinh hoạt, như văn phòng phẩm, lương thực, thực phẩm, hàng tiêu dùng. Khi họ chọn không làm thủ tục:
- Không có tờ khai xuất khẩu tại chỗ, nên bên bán thường không có căn cứ áp thuế suất 0% và xuất hoá đơn với thuế suất áp cho mặt hàng như bán trong nước.
- Bên bán không phải khai hải quan cho giao dịch này.
Chỗ hay tranh cãi: khách chế xuất muốn nhận hoá đơn 0% để giảm chi phí nhưng không muốn làm tờ khai. Bên bán không nên chiều theo, vì khi bị kiểm tra, người phải chứng minh điều kiện 0% là người lập hoá đơn. Thống nhất ngay từ báo giá: đơn hàng nào có tờ khai, đơn nào không, giá chào tương ứng.
Điều kiện thuế suất 0% và bộ chứng từ
Điều kiện cụ thể theo Luật Thuế GTGT 48/2024/QH15 và văn bản hướng dẫn. Bộ chứng từ bên bán nên có cho mỗi đơn hàng áp 0%:
- Hợp đồng mua bán với doanh nghiệp chế xuất.
- Tờ khai hải quan thể hiện hàng đã xuất vào khu phi thuế quan.
- Chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt từ tài khoản của bên mua.
- Hoá đơn ghi đúng thuế suất, đúng người mua, khớp số lượng và trị giá với tờ khai.
- Chứng từ giao nhận có xác nhận của bên mua.
Lưu ý loại trừ: quy định thuế GTGT có những trường hợp hàng bán vào khu phi thuế quan nhưng không được áp 0% (ví dụ hàng phục vụ tiêu dùng cá nhân, một số hàng hoá, dịch vụ không gắn với hoạt động sản xuất xuất khẩu). Luật mới nhấn mạnh việc hàng được tiêu dùng trong khu phi thuế quan phục vụ sản xuất xuất khẩu, nên hỏi khách mục đích sử dụng và ghi vào hợp đồng. Cách làm hồ sơ 0% cho hàng xuất khẩu nói chung có ở bài thuế GTGT 0% và điều kiện hồ sơ.
Dịch vụ cho doanh nghiệp chế xuất: vùng dễ nhầm
Nhiều nhà cung cấp nhỏ không chỉ bán hàng mà còn làm dịch vụ cho doanh nghiệp chế xuất: sửa chữa máy, lắp đặt, vệ sinh công nghiệp, vận chuyển, suất ăn. Dịch vụ không có tờ khai hải quan, và việc áp 0% cho dịch vụ cung cấp vào khu phi thuế quan có điều kiện và loại trừ riêng theo luật thuế GTGT.
Nguyên tắc thận trọng: chỉ áp 0% cho dịch vụ khi đã đối chiếu được với điều kiện trong văn bản hiện hành cho đúng loại dịch vụ đó, và có hợp đồng, chứng từ thanh toán phù hợp. Dịch vụ gắn liền với đời sống của người lao động như ăn uống, lưu trú, đi lại cá nhân thường không thuộc diện này. Khi còn băn khoăn, hỏi cơ quan thuế quản lý bằng văn bản trước khi xuất hoá đơn hàng loạt.
Thuế xuất khẩu với hàng có tên trong biểu
Phần lớn hàng bán cho doanh nghiệp chế xuất — bao bì, linh kiện, hoá chất, vật tư — không có tên trong biểu thuế xuất khẩu. Nhưng một số nguyên liệu thô, khoáng sản, phế liệu kim loại, gỗ có trong biểu. Khi bán loại hàng này vào khu phi thuế quan:
- Xác định mã HS và mức thuế xuất khẩu theo biểu đang áp dụng.
- Kiểm tra các trường hợp được miễn hoặc không phải nộp theo quy định hiện hành.
- Tính khoản thuế này vào giá chào, vì nó là chi phí của bên bán khi làm tờ khai xuất khẩu.
Ví dụ giả định: một cơ sở bán dăm gỗ cho doanh nghiệp chế xuất làm bao bì. Nếu mặt hàng có tên trong biểu thuế xuất khẩu, tờ khai xuất khẩu tại chỗ phát sinh thuế xuất khẩu dù hàng không rời Việt Nam. Bỏ qua điểm này, cơ sở có thể bị truy thu khi kiểm tra sau thông quan.
Tự kiểm tra ở đâu
- Trang tra cứu thông tin người nộp thuế và giấy chứng nhận đầu tư của khách: xác nhận khách là doanh nghiệp chế xuất.
- Hệ thống khai hải quan điện tử: trạng thái tờ khai xuất khẩu tại chỗ, liên kết với tờ khai nhập của bên mua.
- Cổng hoá đơn điện tử: đối chiếu hoá đơn 0% với danh sách tờ khai mỗi tháng.
- Tờ khai thuế GTGT: doanh thu 0% khai đúng chỉ tiêu, khớp với hoá đơn và tờ khai hải quan.
Câu hỏi thường gặp
Khách chế xuất đề nghị không làm tờ khai nhưng vẫn muốn hoá đơn 0% có được không?
Không nên. Thiếu tờ khai hải quan thì bên bán khó chứng minh điều kiện áp 0% với hàng hoá. Nếu khách chọn không làm thủ tục, xuất hoá đơn với thuế suất như bán trong nước.
Bán hàng cho doanh nghiệp chế xuất có được hoàn thuế GTGT không?
Doanh thu 0% là căn cứ để xét hoàn thuế GTGT đầu vào của hàng xuất khẩu theo điều kiện và ngưỡng trong quy định hiện hành. Hồ sơ hoàn sẽ đối chiếu hoá đơn, tờ khai và chứng từ thanh toán của từng đơn hàng.
Doanh nghiệp chế xuất thanh toán bằng ngoại tệ có được không?
Việc thanh toán bằng ngoại tệ giữa doanh nghiệp chế xuất và doanh nghiệp nội địa được thực hiện theo quy định về quản lý ngoại hối. Điều quan trọng với thuế là thanh toán qua ngân hàng và khớp với hợp đồng, hoá đơn.
Doanh nghiệp chế xuất trả lại hàng lỗi thì bên bán xử lý thế nào?
Hàng trả lại từ khu phi thuế quan về nội địa là một luồng nhập khẩu, cần thủ tục tương ứng. Bên bán điều chỉnh hoá đơn, doanh thu 0% và phối hợp với khách để có tờ khai phù hợp.
Hộ kinh doanh có bán được cho doanh nghiệp chế xuất không?
Được, nhưng hộ kinh doanh không có chế độ khấu trừ thuế GTGT nên không áp 0% theo cách doanh nghiệp làm, và việc khai hải quan cần tài khoản, chữ ký số hoặc thuê đại lý. Nhiều doanh nghiệp chế xuất chỉ mua hàng có tờ khai từ doanh nghiệp.
Giao hàng trước, tờ khai mở sau có được không?
Không nên. Hàng đưa vào doanh nghiệp chế xuất phải khớp với thủ tục hải quan; giao trước rồi mới khai dễ bị coi là đưa hàng vào khu phi thuế quan không qua thủ tục, và cũng làm mất căn cứ áp 0%.
