Nhập trái cây tươi: kiểm dịch thực vật qua cơ chế một cửa và khai tờ khai điện tử

Nhập trái cây tươi đi theo một thứ tự khá cứng: kiểm tra thị trường xuất khẩu có được phép đưa loại quả đó vào Việt Nam không; yêu cầu người bán cung cấp giấy chứng nhận kiểm dịch thực vật của nước xuất khẩu; đăng ký kiểm dịch và các kiểm tra khác trên cơ chế một cửa quốc gia; khai tờ khai nhập khẩu điện tử; rồi chờ kết quả kiểm dịch để thông quan. Sai hay chậm ở bước nào, container lạnh nằm cảng thêm từng ngày và quả chín dần.

Không phải loại quả nào, từ nước nào cũng nhập được. Nhiều loại trái cây tươi chỉ được nhập từ những thị trường đã hoàn tất phân tích nguy cơ dịch hại và được cơ quan kiểm dịch Việt Nam cho phép. Bài này đi theo thứ tự việc, kèm ví dụ giả định về thuế và chi phí cho một container táo.

Trước khi đặt hàng: loại quả, thị trường và yêu cầu kiểm dịch

1. Kiểm tra danh sách được phép: loại quả từ nước xuất khẩu đó đã được phép nhập vào Việt Nam chưa, có yêu cầu riêng về vùng trồng, cơ sở đóng gói, xử lý (chiếu xạ, xử lý lạnh) không.
2. Xem có cần giấy phép kiểm dịch thực vật nhập khẩu cho loại hàng đó không, hay chỉ cần đăng ký kiểm dịch khi hàng về.
3. Thống nhất với người bán các chứng từ phải có: giấy chứng nhận kiểm dịch thực vật, chứng từ xử lý nếu có, danh sách mã vùng trồng, mã cơ sở đóng gói.
4. Chốt mã HS theo loại quả, trạng thái tươi hay ướp lạnh.

Các yêu cầu này do cơ quan kiểm dịch thực vật thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường quản lý và có thể thay đổi theo từng thị trường, từng thời điểm. Người mới nhập nên hỏi trực tiếp cơ quan kiểm dịch hoặc một đại lý có kinh nghiệm với đúng loại quả.

Trình tự trên cơ chế một cửa và hệ thống hải quan

Nên đăng ký kiểm dịch ngay khi có đủ chứng từ, không chờ hàng cập cảng. Mỗi ngày container lạnh nằm chờ vừa tốn phí cắm điện, lưu bãi, vừa làm quả mất giá.

Ví dụ giả định: một container táo

Giả sử nhập một container lạnh 40 feet táo tươi, 20 tấn, giá CIF 1,2 USD/kg, tổng 24.000 USD. Tỷ giá giả định 25.000 đồng/USD. Để minh hoạ, giả sử thuế suất ưu đãi (MFN) của mã táo là 8%, thuế suất theo một hiệp định áp dụng được cho nước xuất khẩu là 0%, thuế giá trị gia tăng 5% — mức thật phải tra theo mã HS, xuất xứ và quy định hiện hành.

Chứng từ xuất xứ có ý nghĩa lớn với trái cây, vì nhiều nước xuất khẩu trái cây sang Việt Nam có hiệp định thương mại. Để thử với thuế suất thật của loại quả và nước xuất khẩu, nhập lô hàng vào công cụ ước tính thuế nhập khẩu tại thuequan.com/uoc-tinh/thue-nhap-khau, lần lượt với mức MFN và mức hiệp định.

Với hàng dễ hỏng, còn một dòng chi phí không có trong bảng: hao hụt do chín, dập trong thời gian chờ. Giả sử mỗi ngày chậm trễ làm mất 1% giá trị lô, thì chậm ba ngày là khoảng 18 triệu đồng — cao hơn toàn bộ phí dịch vụ.

Khi kết quả kiểm dịch có vấn đề

Nếu phát hiện dịch hại thuộc diện kiểm soát hoặc chứng từ không khớp, cơ quan kiểm dịch có thể yêu cầu xử lý (như xử lý khử trùng), tái xuất hoặc tiêu huỷ tuỳ mức độ. Với trái cây, mỗi hướng đều tốn tiền và thời gian:

• Xử lý rồi cho nhập: tốn phí xử lý, chờ thêm, quả có thể giảm chất lượng.
• Tái xuất: tốn cước, và hàng quay đầu thường đã mất giá; nếu đã nộp thuế, có thể đề nghị hoàn thuế nhập khẩu cho phần tái xuất khi đủ điều kiện.
• Tiêu huỷ: mất trắng hàng, tốn phí huỷ.

Hợp đồng mua trái cây nên có điều khoản về trách nhiệm của người bán khi lô hàng không đạt yêu cầu kiểm dịch tại Việt Nam, kèm nghĩa vụ cung cấp chứng từ đúng hạn. Chứng từ kiểm dịch của nước xuất khẩu sai thông tin (sai số container, sai mã cơ sở đóng gói) là lỗi hay gặp và hoàn toàn tránh được bằng việc đối chiếu bản nháp trước khi tàu chạy.

Những lỗi chứng từ hay gặp với trái cây nhập khẩu

• Tên khoa học của loại quả trên giấy chứng nhận kiểm dịch không khớp với tên hàng khai trên tờ khai hoặc hoá đơn.
• Số container, số niêm phong trên giấy chứng nhận kiểm dịch khác với vận đơn, do người bán đổi container phút chót mà không cấp lại giấy.
• Mã vùng trồng, mã cơ sở đóng gói không có trong danh sách được Việt Nam chấp nhận cho mùa vụ đó.
• Khối lượng trên các chứng từ lệch nhau vì người bán ghi khối lượng tịnh ở chứng từ này, khối lượng cả bì ở chứng từ khác.
• Chứng từ xử lý (xử lý lạnh, chiếu xạ) thiếu hoặc không nêu đúng lô hàng khi thị trường đó bắt buộc.

Cách phòng hiệu quả nhất là yêu cầu người bán gửi bản nháp tất cả chứng từ trước khi tàu chạy, đối chiếu từng trường thông tin với nhau, rồi mới cho phép phát hành bản chính.

Nên lưu một bảng đối chiếu mẫu cho mỗi nhà cung cấp, liệt kê các trường phải trùng nhau giữa hoá đơn, vận đơn, giấy chứng nhận kiểm dịch và chứng từ xuất xứ; lô sau chỉ việc dò theo bảng.

Hàng lạnh: chi phí và thời gian là một

Container lạnh tính phí cắm điện tại cảng theo ngày, cộng phí lưu bãi, lưu container của hãng tàu. Ba việc giúp giảm:

1. Nhận bộ chứng từ bản điện tử trước khi tàu cập, đối chiếu kỹ để đăng ký kiểm dịch và khai tờ khai sớm.
2. Chuẩn bị kho lạnh nhận hàng, xe lạnh, để khi thông quan có thể rút hàng ngay.
3. Theo dõi trạng thái trên cơ chế một cửa và hệ thống hải quan nhiều lần trong ngày thay vì chờ đại lý báo.

Với doanh nghiệp nhập thường xuyên, xây quan hệ tốt với một đại lý quen loại quả, quen cảng, thường tiết kiệm hơn khoản phí dịch vụ trả thêm.

Tự kiểm tra ở đâu

Danh sách loại trái cây và thị trường được phép nhập, yêu cầu kiểm dịch cụ thể tra trên trang của cơ quan kiểm dịch thực vật thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Hồ sơ đăng ký kiểm dịch, kiểm tra an toàn thực phẩm và kết quả theo dõi trên cơ chế một cửa quốc gia. Biểu thuế theo mã HS và hiệp định tra trên cổng thông tin của cơ quan hải quan; tờ khai, phân luồng, chứng từ nộp thuế xem trên hệ thống khai hải quan điện tử.