Trước khi đặt giá, việc đầu tiên là xác định món thiết bị cũ đó có được nhập về Việt Nam không, và nếu được thì với điều kiện gì. Một số nhóm hàng đã qua sử dụng nằm trong danh mục cấm nhập khẩu, trong đó có nhiều hàng tiêu dùng và một phần sản phẩm công nghệ thông tin. Máy móc, thiết bị cũ dùng cho sản xuất thì được nhập có điều kiện, thường gắn với tình trạng kỹ thuật, tuổi thiết bị, tiêu chuẩn an toàn, và phần lớn phù hợp với doanh nghiệp nhập để dùng cho chính cơ sở sản xuất của mình.
Chỉ khi món hàng qua được câu hỏi trên, việc chọn gửi chuyển phát hay nhập theo lô chính ngạch mới có ý nghĩa. Món nhỏ, giá trị thấp, không thuộc diện điều kiện thì chuyển phát có thể gọn; thiết bị thuộc diện máy móc cũ phải giám định, kiểm tra thì gần như chỉ có đường nhập theo lô với đầy đủ hồ sơ. Bài này đi theo thứ tự đó, kèm một ví dụ giả định về trị giá có phí đấu giá.
Ba nhóm hàng cũ, ba cách xử lý
| Nhóm | Ví dụ | Hướng xử lý |
|---|---|---|
| Hàng cũ thuộc danh mục cấm nhập | Nhiều hàng tiêu dùng đã qua sử dụng; một số sản phẩm công nghệ thông tin đã qua sử dụng có tên trong danh mục | Không nhập để kinh doanh; chỉ các trường hợp đặc biệt theo quy định |
| Máy móc, thiết bị, dây chuyền đã qua sử dụng | Máy tiện, máy phay nhỏ, máy nén khí, thiết bị đo kiểm dùng trong sản xuất | Nhập có điều kiện: tình trạng kỹ thuật, tuổi thiết bị, giám định hoặc chứng nhận theo quy định hiện hành |
| Dụng cụ, phụ tùng cũ không thuộc hai nhóm trên | Một số dụng cụ cầm tay, phụ tùng cơ khí đơn giản | Nhập như hàng hoá thông thường, vẫn chịu thuế, tuỳ mặt hàng có thể cần kiểm tra |
Ranh giới giữa các nhóm không phải lúc nào cũng rõ, nhất là với thiết bị điện tử đo kiểm vốn vừa là “máy móc” vừa có thành phần công nghệ thông tin. Cách an toàn là xác định mã HS của món hàng trước, rồi đối chiếu mã đó với danh mục cấm và quy định về máy móc cũ đang có hiệu lực.
Hai đường gửi về, so từng tiêu chí
| Tiêu chí | Gửi chuyển phát | Nhập theo lô chính ngạch |
|---|---|---|
| Kích thước, trọng lượng | Chỉ hợp với món nhỏ, nhẹ | Không giới hạn, đi gom hàng hoặc container |
| Hàng thuộc diện điều kiện | Rất dễ bị giữ vì không có hồ sơ giám định, chứng nhận | Chuẩn bị hồ sơ trước, làm thủ tục cùng tờ khai |
| Chứng từ cho doanh nghiệp | Yếu; khó ghi nhận tài sản cố định, khó khấu trừ thuế | Tờ khai, chứng từ nộp thuế đứng tên doanh nghiệp |
| Chi phí cố định | Thấp | Phí thủ tục, giám định, lưu kho nếu chờ kết quả |
| Rủi ro khi hàng không đạt | Hàng bị giữ, phải tái xuất hoặc xử lý, người mua khó can thiệp | Biết trước điều kiện, giảm rủi ro phải tái xuất |
Với doanh nghiệp mua máy cũ về làm tài sản cố định, đường chính ngạch không chỉ là chuyện thủ tục mà còn là chứng từ để trích khấu hao, khấu trừ thuế giá trị gia tăng khâu nhập. Mua qua chuyển phát, gửi về tên cá nhân, doanh nghiệp gần như mất cả hai.
Trị giá khi mua đấu giá: giá thắng chưa phải là tất cả
Trên nhiều sàn đấu giá, người thắng phải trả thêm phí người mua tính theo phần trăm giá thắng, cộng phí đóng gói, phí bốc xếp tại kho người bán, cước tới Việt Nam. Về trị giá hải quan, nguyên tắc là giá thực tế phải trả để có hàng, đưa tới cửa khẩu nhập đầu tiên. Vì vậy:
- Phí người mua trả cho nhà đấu giá thường được xem là một phần tiền phải trả để có hàng và cần xem xét cộng vào trị giá; không nên mặc định bỏ ra.
- Phí đóng gói, tháo dỡ, bốc xếp ở nước ngoài trước khi hàng rời đi: cộng.
- Cước, bảo hiểm tới Việt Nam: cộng.
- Chi phí sửa chữa, lắp đặt sau khi về Việt Nam: không cộng nếu tách riêng.
Giả sử một xưởng thắng đấu giá một máy phay nhỏ đã qua sử dụng với giá 8.000 USD, phí người mua 15% là 1.200 USD, phí tháo dỡ, đóng thùng 500 USD, cước biển gom hàng tới Việt Nam 700 USD. Trị giá tính thuế là 10.400 USD, không phải 8.000 USD. Với tỷ giá giả định 25.000 đồng/USD, đó là 260 triệu đồng. Có thể nhập các khoản này vào công cụ ước tính thuế nhập khẩu tại thuequan.com/uoc-tinh/thue-nhap-khau, chọn điều kiện giao tại xưởng người bán, để thấy thuế nhập khẩu và thuế giá trị gia tăng tương ứng với thuế suất đã tra.
Máy cũ chịu cùng thuế suất với máy mới cùng mã HS. Việc hàng đã qua sử dụng không làm thuế suất thấp hơn; nó chỉ phản ánh vào giá mua.
Chứng minh giá mua đấu giá khi bị tham vấn
Giá máy cũ hay bị hỏi vì không có giá tham chiếu rõ ràng. Mua đấu giá có lợi thế: giá được hình thành công khai. Nên lưu ngay khi thắng:
- Trang kết quả phiên đấu giá, xác nhận người thắng và giá thắng.
- Hoá đơn của nhà đấu giá, ghi rõ giá thắng, phí người mua, thuế nếu có ở nước bán.
- Chứng từ thanh toán qua ngân hàng, khớp với hoá đơn.
- Mô tả, ảnh tình trạng máy do sàn đăng, điều kiện bán “nguyên trạng”.
- Chứng từ các phí phụ: tháo dỡ, đóng gói, vận chuyển.
Với bộ hồ sơ này, doanh nghiệp giải trình được vì sao máy có giá thấp hơn máy mới nhiều lần. Thiếu một mắt xích, nhất là chứng từ thanh toán, thì việc bị bác trị giá khai là khó tránh.
Khi món hàng nhỏ và không thuộc diện điều kiện
Không phải mọi món đồ cũ đều khó. Một bộ dụng cụ cơ khí cầm tay, một phụ tùng thay thế đã qua sử dụng không thuộc danh mục cấm và không thuộc nhóm máy móc có điều kiện, nặng vài ký, có thể gửi chuyển phát với chi phí hợp lý. Khi đó vẫn nên:
- Khai đúng tình trạng “đã qua sử dụng” và mô tả rõ món hàng, không ghi chung chung kiểu “phụ tùng”.
- Khai trị giá theo tổng tiền thực trả, gồm phí người mua và phí đóng gói.
- Nếu mua cho doanh nghiệp, yêu cầu gói hàng gửi tên doanh nghiệp để chứng từ nộp thuế và giao nhận thể hiện đúng người mua.
Cách phân định “nhỏ và không điều kiện” vẫn phải dựa vào mã HS và danh mục hiện hành, không dựa vào kích thước gói hàng.
Trình tự an toàn cho lần mua đầu
- Trước khi đặt giá: xác định mã HS, đối chiếu danh mục cấm và điều kiện nhập máy cũ; hỏi đại lý khai hải quan hoặc cơ quan hải quan nếu chưa chắc.
- Hỏi người bán năm sản xuất, số máy, tài liệu kỹ thuật, vì các điều kiện nhập thường cần thông tin này.
- Tính tổng chi phí: giá thắng, phí người mua, đóng gói, cước, thuế, giám định, lắp đặt.
- Thanh toán qua ngân hàng từ tài khoản doanh nghiệp.
- Chuẩn bị hồ sơ giám định hoặc chứng nhận trước khi hàng về, để hàng không phải nằm cảng chờ.
- Khai tờ khai đứng tên doanh nghiệp, lưu toàn bộ chứng từ vào hồ sơ tài sản cố định.
Tự kiểm tra ở đâu
Danh mục hàng cấm nhập khẩu và quy định về nhập khẩu máy móc, thiết bị đã qua sử dụng tra trên cổng thông tin của Bộ Công Thương, Bộ Khoa học và Công nghệ, và cơ chế một cửa quốc gia. Biểu thuế theo mã HS tra trên cổng thông tin của cơ quan hải quan; tờ khai và kết quả kiểm tra xem trên hệ thống khai hải quan điện tử. Hoá đơn dịch vụ giao nhận trong nước và chứng từ nộp thuế để khấu trừ đối chiếu trên cổng hoá đơn điện tử và tài khoản thuế điện tử của doanh nghiệp.
Câu hỏi thường gặp
Cá nhân mua một thiết bị đo cũ về dùng cho sở thích có được không?
Còn tuỳ món hàng có thuộc danh mục cấm nhập hay nhóm nhập có điều kiện không. Hàng cá nhân vẫn phải qua kiểm tra hải quan; nếu thuộc diện cấm hoặc cần điều kiện mà không đáp ứng, gói hàng sẽ bị giữ và phải xử lý theo quy định.
Máy cũ bị hải quan xác định không đủ điều kiện nhập thì làm gì?
Thường phải tái xuất về người bán hoặc đi nước khác, chi phí do người nhập khẩu chịu. Vì vậy phải kiểm tra điều kiện trước khi đặt giá, vì hàng đấu giá thường không được trả lại.
Phí người mua có chịu thuế nhà thầu nước ngoài không?
Nếu khoản phí gắn với việc mua hàng giao ở nước ngoài và đã được tính vào trị giá hải quan, nó chịu thuế theo trị giá đó. Trường hợp nhà đấu giá cung cấp thêm dịch vụ tại Việt Nam thì cần xem xét riêng với cơ quan thuế.
Máy cũ nhập về có phải dán nhãn năng lượng hay hợp quy như máy mới không?
Tuỳ loại máy và quy chuẩn áp dụng. Máy dùng trong sản xuất của chính doanh nghiệp có thể có yêu cầu khác với hàng bán ra thị trường; tra quy định của cơ quan quản lý chuyên ngành cho đúng thiết bị.
Có thể mua nhiều máy nhỏ ở nhiều phiên đấu giá rồi gom về một lô không?
Được, nếu dùng một đơn vị gom hàng ở nước bán. Mỗi máy vẫn cần chứng từ mua riêng; tờ khai khai từng máy thành từng dòng hàng với trị giá, phí phân bổ tương ứng.
Thuế giá trị gia tăng khâu nhập máy cũ có được khấu trừ không?
Được, nếu doanh nghiệp kê khai theo phương pháp khấu trừ, máy dùng cho hoạt động chịu thuế và có chứng từ nộp thuế khâu nhập đứng tên doanh nghiệp. Mua qua người trung gian nhập hộ thì cần hoá đơn hợp lệ từ người đó.
