Ba tình huống này đi theo ba đường khác nhau. Bộ hàng để bán lẻ (hộp quà, bộ dụng cụ) xếp theo món tạo nên đặc trưng cơ bản của cả bộ. Máy hoàn chỉnh tháo rời, hoặc máy thiếu vài bộ phận nhưng đã có đặc trưng của máy, xếp như máy hoàn chỉnh. Linh kiện, bộ phận nhập riêng thì phân loại theo chú giải về bộ phận: có nhóm riêng thì về nhóm riêng, không có thì theo máy mà nó chuyên dùng cho.
Cái khó là ranh giới giữa ba đường không phải lúc nào cũng rõ. Một thùng hàng có thể là “bộ”, là “máy chưa lắp”, hay chỉ là “nhiều linh kiện đi chung chuyến” tuỳ vào cách đóng gói, mục đích và tài liệu đi kèm. Đọc tiếp để biết hải quan nhìn vào đâu.
Ba khái niệm hay bị trộn lẫn
| Khái niệm | Nhận ra bằng | Nguyên tắc phân loại |
|---|---|---|
| Bộ hàng để bán lẻ | Nhiều món khác loại, đóng chung để phục vụ một nhu cầu, bán thẳng cho người dùng không cần đóng gói lại | Theo món tạo nên đặc trưng cơ bản của bộ (quy tắc 3b) |
| Máy chưa lắp, chưa hoàn chỉnh | Các bộ phận của cùng một máy, khi lắp lại thành máy; hoặc máy thiếu bộ phận nhưng đã có đặc trưng của máy | Như máy hoàn chỉnh (quy tắc 2a) |
| Máy liên hợp, tổ hợp chức năng | Nhiều máy ghép lại hoặc phối hợp với nhau để làm một chức năng rõ ràng | Theo chú giải riêng của phần máy móc, thiết bị điện |
| Linh kiện, bộ phận rời | Nhập riêng, không đủ để thành máy, hoặc để thay thế, sửa chữa | Theo chú giải về bộ phận: nhóm riêng nếu có, không thì theo máy |
Trước khi tra mã, hãy trả lời câu hỏi: khi nhập khẩu, thứ nằm trong container là gì? Không phải thứ nó sẽ trở thành sau khi lắp ráp ở nhà máy, cũng không phải thứ ghi trong kế hoạch dự án.
Bộ hàng để bán lẻ: ba điều kiện và cách tìm món chính
Theo chú giải chi tiết của Hệ thống hài hoà, một nhóm hàng chỉ được coi là “bộ hàng để bán lẻ” khi thoả đủ cả ba điều kiện:
- Gồm ít nhất hai món khác nhau mà nếu tách riêng sẽ thuộc các nhóm khác nhau. Sáu cái cốc giống nhau đóng một hộp không phải là “bộ” theo nghĩa này.
- Các món được gộp lại để phục vụ một nhu cầu hoặc một hoạt động cụ thể: bộ dụng cụ cắt tóc, bộ làm bánh, bộ vẽ cho trẻ em.
- Được đóng gói sẵn để bán thẳng cho người dùng, không cần đóng gói lại: hộp, túi, vỉ, hộp nhựa có ngăn.
Đạt đủ ba điều kiện thì cả bộ xếp theo món tạo nên đặc trưng cơ bản. Ví dụ quen thuộc trong chú giải: bộ cắt tóc gồm tông đơ điện, lược, kéo, bàn chải và khăn đựng trong hộp thì cả bộ theo mã của tông đơ điện. Hay hộp nguyên liệu nấu mì Ý gồm mì chưa nấu, gói phô mai bào và gói sốt cà chua thì cả hộp theo mã của mì.
Thiếu một trong ba điều kiện thì mỗi món khai một mã riêng. Trường hợp hay gặp: hộp quà Tết gồm rượu, bánh, trà đóng chung. Các món này có phục vụ “một nhu cầu” không, món nào tạo đặc trưng cơ bản — thường không rõ ràng, và hàng gồm đồ uống có cồn còn kéo theo chính sách quản lý riêng. Nhiều doanh nghiệp chọn khai tách từng món để tránh tranh cãi.
Máy nhập ở dạng tháo rời hoặc thiếu bộ phận
Quy tắc 2a cho phép và cũng bắt buộc xếp máy tháo rời theo mã máy hoàn chỉnh. Ba điểm thường được xem xét:
- Các bộ phận có lắp lại được thành máy không, chỉ bằng thao tác lắp ráp đơn giản như bắt vít, hàn nối, cắm dây, chứ không phải gia công chế tạo thêm.
- Phần còn thiếu có làm mất đặc trưng của máy không. Máy thiếu vỏ, thiếu bảng điều khiển phụ vẫn có thể là máy; nhưng một khung máy trơ không có bộ phận làm việc chính thì khó nói là máy.
- Các bộ phận có đi cùng một lô không, hoặc có thuộc cùng một hợp đồng để lắp thành máy không.
Với ô tô, xe máy và một số mặt hàng có chính sách riêng cho hàng dạng linh kiện, danh mục và biểu thuế có dòng riêng cho bộ linh kiện. Những mặt hàng này nên tra kỹ văn bản riêng và hỏi cơ quan hải quan trước, không tự suy từ quy tắc chung.
Không làm: cố ý chia một máy ra nhiều lô, nhiều tờ khai, khai từng phần là “bộ phận” để hưởng mức thuế thấp hơn. Khi kiểm tra sau thông quan, việc đối chiếu hợp đồng, danh mục vật tư và sổ kho sẽ cho thấy các lô gộp lại thành máy gì.
Máy liên hợp và tổ hợp chức năng trong phần máy móc, thiết bị điện
Phần máy móc, thiết bị điện có hai chú giải rất quan trọng với hàng đồng bộ:
- Máy liên hợp: hai hay nhiều máy ghép với nhau thành một khối, hoặc một máy làm được hai, ba chức năng bổ trợ hay thay thế nhau. Xếp theo bộ phận thực hiện chức năng chính. Ví dụ quen thuộc: máy in đa năng vừa in vừa quét vừa sao chụp có dòng riêng cho loại đa chức năng, còn máy ghép vài chức năng khác thì xác định chức năng nào là chính.
- Tổ hợp chức năng: nhiều thiết bị rời nhau, nối với nhau bằng ống, dây dẫn, băng tải hay đường truyền, cùng góp vào một chức năng xác định được mô tả trong một nhóm. Khi đó cả tổ hợp xếp vào nhóm của chức năng ấy. Ví dụ: hệ thống làm lạnh gồm máy nén, dàn ngưng, dàn bay hơi, tủ điều khiển đi cùng.
Điểm quyết định ở đây là chức năng xác định đó có được mô tả trong một nhóm hay không. Một “dây chuyền sản xuất” theo cách gọi của dự án thường gồm nhiều chức năng khác nhau (cấp liệu, gia công, sấy, đóng gói), không phải lúc nào cũng quy về một nhóm duy nhất. Khi đó từng máy vẫn phải phân loại riêng.
Với tổ hợp máy nhập làm nhiều chuyến, có cơ chế để phân loại theo cả tổ hợp nếu doanh nghiệp đăng ký trước danh mục với cơ quan hải quan. Trình tự và hồ sơ cụ thể cần tra văn bản hướng dẫn thủ tục hải quan đang hiệu lực và hỏi chi cục nơi dự kiến làm thủ tục.
Linh kiện và bộ phận nhập riêng
Với linh kiện nhập để lắp ráp, bảo hành hay thay thế, chú giải phần máy móc, thiết bị điện đặt thứ tự như sau:
- Linh kiện tự nó là một mặt hàng có nhóm riêng (động cơ điện, bơm, vòng bi, van, tụ điện, mạch tích hợp…) thì xếp vào nhóm riêng đó, dù được nhập để dùng cho máy nào.
- Linh kiện chỉ dùng hoặc chủ yếu dùng cho một loại máy nhất định thì xếp theo nhóm bộ phận của loại máy đó.
- Còn lại thì vào các nhóm bộ phận chung dành cho trường hợp không xếp được ở trên.
Ngoài ra, nhiều linh kiện là hàng có công dụng chung (ốc vít, lò xo, gioăng cao su, ống nhựa) và bị chú giải loại ra khỏi khái niệm “bộ phận máy”. Chúng xếp theo vật liệu ở các chương khác, không theo máy. Đây là chỗ nhiều người sai: thấy trong danh mục vật tư ghi “phụ tùng máy X” là xếp chung mã bộ phận máy X.
Với hàng linh kiện số lượng lớn, nên lập một bảng quy đổi: mã vật tư nội bộ — mô tả kỹ thuật — mã HS — căn cứ. Bảng này dùng chung cho bộ phận mua hàng, kho và người khai hải quan.
Hồ sơ nên chuẩn bị và nơi tự kiểm tra
Hàng đồng bộ và hàng tháo rời là nhóm hay bị tham vấn, lấy mẫu hoặc kiểm tra sau thông quan. Bộ hồ sơ tối thiểu nên có:
- Tài liệu kỹ thuật: sơ đồ lắp đặt, bản vẽ, danh mục bộ phận của nhà sản xuất.
- Bảng kê chi tiết theo từng kiện, khớp với phiếu đóng gói và hoá đơn thương mại.
- Hợp đồng thể hiện rõ mua máy hoàn chỉnh hay mua linh kiện, giao một lần hay nhiều lần.
- Ghi chú phân loại: đã áp quy tắc nào, vì sao chọn món chính, vì sao coi là tổ hợp hay tách riêng.
Chỗ tự tra: phần tra cứu biểu thuế trên cổng thông tin điện tử của hải quan để xem dòng mô tả và thuế suất; cơ sở dữ liệu thông báo kết quả phân loại, kết quả xác định trước mã số để xem mặt hàng tương tự đã được xếp ra sao; bản chú giải chi tiết để đọc định nghĩa “bộ hàng”, “máy liên hợp”, “tổ hợp chức năng”. Còn phân vân với lô giá trị lớn thì làm thủ tục xác định trước mã số, hoặc trao đổi trước với chi cục hải quan nơi làm thủ tục.
Câu hỏi thường gặp
Hộp quà gồm nhiều món có bắt buộc khai tách từng món không?
Không bắt buộc nếu hộp đó đạt đủ ba điều kiện của bộ hàng để bán lẻ và xác định được món tạo đặc trưng cơ bản. Nếu không đạt đủ điều kiện, hoặc không xác định rõ món chính, thì khai từng món. Ngoài mã, cần để ý chính sách quản lý riêng của từng món trong hộp.
Máy nhập tháo rời thành nhiều kiện, đi chung một tờ khai thì khai một dòng hay nhiều dòng?
Nếu các kiện là bộ phận của cùng một máy và xếp theo mã máy hoàn chỉnh, thường khai theo máy, kèm bảng kê chi tiết các kiện. Cách thể hiện trên tờ khai nên thống nhất với chi cục hải quan trước khi nhập.
Linh kiện bảo hành nhập về thay cho máy đã bán có phân loại như máy không?
Không. Linh kiện nhập riêng để thay thế được phân loại theo chú giải về bộ phận, không theo máy hoàn chỉnh. Chỉ khi các linh kiện đủ để lắp thành máy mới xét theo máy.
Hải quan cho rằng các lô linh kiện là một máy chia nhỏ thì phải làm gì?
Chuẩn bị giải trình bằng hợp đồng, danh mục vật tư, kế hoạch sản xuất và sổ kho để chứng minh mục đích thật của từng lô. Nếu thực chất đúng là một máy chia lô, nên chủ động khai bổ sung để giảm hậu quả.
Phụ tùng dùng chung cho nhiều loại máy thì xếp theo máy nào?
Nếu phụ tùng đó có nhóm riêng thì theo nhóm riêng. Nếu không, và nó không chủ yếu dùng cho một loại máy nào, thì xếp vào nhóm bộ phận chung theo chú giải. Hàng có công dụng chung như ốc vít, lò xo thì xếp theo vật liệu.
Doanh nghiệp tự lắp ráp sau khi nhập có ảnh hưởng đến mã HS không?
Mã HS xác định theo tình trạng hàng khi nhập khẩu. Việc lắp ráp sau đó quan trọng ở chỗ khác, như xuất xứ của sản phẩm cuối cùng và định mức nếu là loại hình sản xuất xuất khẩu.
